W lutym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał pierwsze orzeczenie w sprawie kredytów opartych o WIBOR. Kredytobiorcy spłacający kredyty złotówkowe oparte o ten wskaźnik czekali na niego w nadziei, że pozwoli podważyć zawarte przed laty umowy z bankami, tak jak w przypadku kredytów we franku. Eksperci z trójmiejskich kancelarii są dobrej myśli, chociaż linia orzecznicza nadal się kształtuje.
tak, będzie jak z frankami
48%
nie, to będzie znacznie mniejsza skala powództw
52%
Sukces frankowiczów w dochodzeniu swoich praw w sporach z bankami zachęcił wielu kredytobiorców, których kredyt oparty jest o WIBOR, do walki o podważenie umów dotyczących kredytów opartych na tym wskaźniku.
Podobnie jak w było w przypadku kredytów we franku, wymiar sprawiedliwości potrzebuje jednak sporo czasu na wykształcenie linii orzeczniczej, która pozwoli sprawnie opiniować kolejne umowy.
Jedno orzeczenie, różne interpretacje
Lutowy wyrok TSUE, w którym trybunał oceniał legalność i przejrzystość stosowania wskaźnika WIBOR w polskich umowach kredytowych dotyczył kredytu udzielonego w 2019 roku. Z wyroku wynika, że
stosowanie WIBOR (zwłaszcza po 2018 r.) jest legalne, a bank nie ma obowiązku przedstawiania konsumentowi szczegółowej metodologii jego obliczania. Musi jednak rzetelnie poinformować o ryzyku zmiennej stopy procentowej.
Dla rozważania tego ważne jest, że 1 stycznia 2018 w życie weszło unijne rozporządzenie, tzw. BMR, w którym określono m.in. definicję, wymogi metodologiczne, organizacyjne i nadzorcze związane z funkcjonowaniem wskaźnika WIBOR. Wcześniej, nie był w zasadzie "wskaźnikiem referencyjnym" w rozumieniu prawa unijnego. Zatem skoro wydane w lutym orzeczenie dotyczy kredytu udzielonego w 2019 roku, to można go wiązać z "prawidłowym WIBOR-em".
Krótsze wakacje i dłuższa spłata. 119 mln zł kary dla banków
Po orzeczeniu w mediach zaczęły się pojawiać sprzeczne interpretacje wyroku. Analitycy reprezentujący banki głosili, że WIBOR jest nie do podważenia, zatem dywagacje dotyczące poprawności zawartych umów nie mają sensu. Prawnicy reprezentujący stronę konsumencką widzą jednak, że gra dopiero się zaczyna.
- Chociaż TSUE nie zakwestionował samego wskaźnika WIBOR jako takiego, to wskazał, że kluczowe jest spełnienie tzw. obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorcy, czyli to, czy bank przekazał klientowi jasne, kompletne i indywidualne informacje o ryzyku, zasadach działania oprocentowania oraz możliwych skutkach finansowych. Niespełnienie lub nieprawidłowe wypełnienie tychże obowiązków może być podstawą do stwierdzenia nieważności umowy kredytowej - mówi Paweł Jóźwiak, radca prawny z Rewertis. - Szczególnie klienci, którzy zaciągali kredyty przed 2018 r. - wtedy weszło w życie rozporządzenie BMR regulujące kwestie takich wskaźników jak WIBOR - powinni przekazać swoje umowy kredytowe do analizy przez wyspecjalizowaną kancelarię. To właśnie umowy sprzed 2018 r. najczęściej zawierają istotne błędy, które mogą być podstawą do podważenia umowy.
Kredyty mieszkaniowe. W Trójmieście mniej umów niż średnio w Polsce
- Po ogłoszeniu orzeczenia TSUE byłam zdziwiona przekazem medialnym, z którego wynika, że banki wygrały i że konsumenci nie mają na co liczyć. Po przeczytaniu orzeczenia okazało się, że nie jest to takie jednoznaczne. Brak odpowiedniego pouczenia kredytobiorców na temat ryzyka związanego z działaniem wskaźnika WIBOR nadal może być podstawą do zakwestionowania umowy - podkreśla adwokat Dominika Sęder. - To orzeczenie TSUE dotyczyło kredytu udzielonego w 2019 r., czyli po wejściu w życie unijnego "rozporządzenia BMR", które precyzyjnie uregulowało zasady funkcjonowania wskaźnika WIBOR. Oczekiwane są kolejne rozstrzygnięcia dotyczące kredytów udzielonych przed 2018 r. To wiele wyjaśni.
Kredyty złotówkowe. Będą kolejne orzeczenia
Lutowy wyrok TSUE daje pierwsze odpowiedzi w sprawach wiborowych, ale to nadal niewiele. Prawnicy przypominają, że w przypadku kredytów frankowych pierwsze wyroki również często były niekorzystne dla kredytobiorców, a dopiero kolejne orzeczenia TSUE dawały podstawy do orzeczeń na korzyść konsumentów.
- W przeciwieństwie do kredytów frankowych temat kredytów złotówkowych jest bardziej złożony. Kredyty udzielone przed 2018 r. nie podlegały jeszcze ocenie, ale będą kolejne orzeczenia i wtedy więcej się wyjaśni - informuje Tomasz Gulla, adwokat. - Także w polskim orzecznictwie przybywa wyroków w sprawach kredytów wiborowych, w tym pojawiają się już wyroki pozytywne dla kredytobiorców.
Gdańsk. Najem krótkoterminowy bez kontroli opodatkowania
Tu jednak trzeba realistycznie wziąć poprawkę na
tempo, w jakim działają polskie sądy. Sprawy dotyczące kredytów trwają latami, chociaż linia orzecznicza jest już wyklarowana. Podobny scenariusz jest wielce prawdopodobny w sprawach kredytów złotówkowych.
Nieoficjalnie mówi się także, że wymiar sprawiedliwości zasypany sprawami frankowymi obawia się, że spadnie na niego kolejna fala powództw, tym razem ze strony kredytobiorców złotówkowych, co oznaczałoby kolejne lata paraliżu.
- Wielu kredytobiorców jest zainteresowanych analizą swoich umów kredytowych opartych o WIBOR i ustaleniem, czy można je zakwestionować. Jednak na dzień dzisiejszy w mojej kancelarii składamy pozwy dla umów sprzed 2018 r., a w sprawach kredytów udzielonych po 2018 r. na razie się wstrzymujemy. Nie są to sprawy definitywnie skreślone, ale na ten moment wymagają one większej ostrożności i oczekiwania na wyklarowanie się linii orzeczniczej - mówi Dominika Sęder.
Podważenie kredytu z WIBOR. Co dalej?
- Ze względu na to, że trudno będzie zakwestionować stawkę WIBOR, warto dobrze przygotować się do udowodnienia, w jaki sposób bank przekazał informacje co do warunków ekonomicznych. Warto zatem wyciągnąć z banku wszystkie dokumenty, które zostały podpisane przed zawarciem umowy kredytowej, bo to może wyjaśnić wiele co do spełnienia przez bank obowiązku informacyjnego dotyczącego ryzyka. Warto też ustalić, czy obowiązek ten został należycie wypełniony co do RRSO, a nie tylko co do WIBOR-u - radzi Tomasz Gulla. - Fakt, że od ubiegłego roku klient do każdego produktu finansowego musi dostać blankiet wyjaśniający, co kupuje, napisany na poziomie licealisty, dowodzi, że jednak wcześniej te dokumenty nie były na tyle czytelne, aby każdy mógł rozpoznać ewentualne ryzyka. Przed złożeniem powództwa warto także wykonać "ruch wyprzedzający".
- Sprawy dotyczące kwestionowania umów kredytowych potrafią trwać latami. Dlatego przed wytoczeniem powództwa warto złożyć do sądu wniosek o zabezpieczenie. Już samo ustanowienie przez sąd takiego zabezpieczenia daje nadzieje na pozytywne dla konsumenta orzeczenia, bo sąd widzi potencjał do rozstrzygania w tej sprawie - radzi Dominika Sęder. Korzyści z zaangażowania w sprawę mogą być znaczące dla domowego budżetu.
- Finalnym efektem podważenia umowy kredytowej jest zwrot bankowi wyłącznie otrzymanego kapitału, bez odsetek, bez prowizji, bez dodatkowych kosztów. Warto też zaznaczyć, że część klientów pozywających bank może liczyć na zawieszenie spłaty rat kredytu na czas trwania procesu, co w bardzo korzystny sposób wpływa na domowy budżet - radzi Paweł Jóźwiak z Rewertis.
Barometr Cen Nieruchomości. Gdzie szukać najtańszych mieszkań dla rodzin?
Sankcje kredytu darmowego. Nie tylko WIBOR jest do podważenia
- Sprawy dotyczące kredytów złotowych, i to nie tylko kredytów mieszkaniowych, nie dotyczą tylko rozważań wokół wskaźnika WIBOR. W uzasadnionych przypadkach kredytobiorcy mają także możliwość skierowania spraw do sądu ze względu na tzw. sankcje kredytu darmowego. Podstawą kwestionowania umowy jest w tym przypadku niezgodność jej zapisów z ustawą o kredycie konsumenckim. Wtedy staramy się doprowadzić w sądzie do sytuacji, kiedy kredytobiorca zwraca tylko kapitał, stąd w nazewnictwie mowa o kredycie darmowym. Dochodzenie praw w takim przypadku możliwe jest tylko dla kredytów złotówkowych, obecnie do kwoty 255 550 zł. Dotyczy to kredytów hipotecznych udzielonych w latach 2011-2017, a kredytów konsumenckich od 2011 r. do chwili obecnej.Warto bowiem pamiętać, że rozważania co do poprawności zawartych umów dotyczą nie tylko kredytów hipotecznych, ale
również tych gotówkowych, umów o charakterze konsolidacyjnym czy pożyczek leasingowych.- Wszyscy myślą o kredytach hipotecznych, bo zwykle mają one najwyższą wartość, ale te sprawy będą dotyczyły także kredytów konsumenckich - zaznacza Tomasz Gulla.
Najczęściej zadawane pytania
Czego dotyczyło pierwsze orzeczenie TSUE w sprawie kredytów opartych o WIBOR?
Orzeczenie TSUE dotyczyło legalności i przejrzystości stosowania wskaźnika WIBOR w polskich umowach kredytowych, w szczególności kredytu udzielonego w 2019 roku, czyli po wejściu w życie unijnego rozporządzenia BMR.
Czy można obecnie skutecznie podważać umowy kredytowe oparte o WIBOR?
Obecnie najczęściej podważane są umowy sprzed 2018 roku. W przypadku kredytów udzielonych po 2018 roku prawnicy zalecają ostrożność i oczekiwanie na kolejne orzeczenia, które doprecyzują linię orzeczniczą.
Czy podważanie umów kredytowych dotyczy tylko kredytów hipotecznych?
Nie, rozważania dotyczą nie tylko kredytów hipotecznych, ale także gotówkowych, konsolidacyjnych oraz pożyczek leasingowych.
Czy stosowanie WIBOR w umowach kredytowych jest legalne?
Tak, według wyroku TSUE stosowanie WIBOR po 2018 roku jest legalne, a bank nie musi przedstawiać szczegółowej metodologii jego obliczania, ale musi rzetelnie poinformować klienta o ryzyku zmiennej stopy procentowej.
Czym jest sankcja kredytu darmowego i kogo dotyczy?
Sankcja kredytu darmowego polega na tym, że w przypadku niezgodności umowy z ustawą o kredycie konsumenckim, kredytobiorca zwraca tylko kapitał. Dotyczy to kredytów złotówkowych do kwoty 255 550 zł, w tym hipotecznych z lat 2011-2017 oraz konsumenckich od 2011 roku do dziś.
Jakie działania warto podjąć przed złożeniem pozwu przeciwko bankowi?
Przed złożeniem pozwu warto zgromadzić wszystkie dokumenty związane z kredytem, sprawdzić czy bank należycie wypełnił obowiązek informacyjny oraz rozważyć złożenie wniosku o zabezpieczenie w sądzie.
Jakie mogą być korzyści z podważenia umowy kredytowej opartej o WIBOR?
Podważenie umowy może skutkować koniecznością zwrotu bankowi wyłącznie otrzymanego kapitału, bez odsetek, prowizji i dodatkowych kosztów. Możliwe jest także zawieszenie spłaty rat na czas trwania procesu.
Jakie są podstawy do zakwestionowania umowy kredytowej opartej o WIBOR?
Podstawą do zakwestionowania umowy może być niespełnienie przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorcy, czyli brak jasnych, kompletnych i indywidualnych informacji o ryzyku, zasadach działania oprocentowania oraz możliwych skutkach finansowych.
Jakie znaczenie ma rok 2018 dla kredytów opartych o WIBOR?
Od 1 stycznia 2018 roku obowiązuje unijne rozporządzenie BMR, które precyzyjnie reguluje zasady funkcjonowania wskaźnika WIBOR. Kredyty udzielone przed 2018 rokiem mogą zawierać błędy, które są podstawą do podważenia umowy.
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. 
Wideo