Dziecko funkcjonuje w określonym systemie - w rodzinie i grupie rówieśniczej. Jeśli doświadcza agresji lub przemocy, może samo zaczynać odtwarzać te zachowania. Dlatego tak ważne jest, by poznać źródło jego agresywnych reakcji i odpowiednio zająć się tym problemem - mówi Oskar Wójcik, psycholog i trener umiejętności społecznych dla dzieci, młodzieży, dorosłych, z Akademii Treningu Umiejętności Społecznych.
brak atrakcyjnych alternatyw i zbyt mało czasu na spontaniczną zabawę z rówieśnikami w świecie realnym
9%
zbyt szybkie tempo życia i osłabienie bezpośrednich relacji w rodzinie
23%
łatwość, z jaką smartfon pozwala na szybkie ukojenie trudnych emocji (mechanizm dopaminowy)
19%
atrakcyjność wirtualnego świata, który staje się bezpieczną kryjówką przed codziennymi problemami
14%
brak wystarczającego wsparcia i uwagi ze strony dorosłych w radzeniu sobie z trudnościami
35%
Z jakimi problemami zgłaszają się rodzice dzieci i nastolatków?Oskar Wójcik: Wachlarz jest naprawdę szeroki. To zaburzenia lękowe, depresyjne, rozwojowe, traumy - w tym te relacyjne, fobie, straty, trudności związane ze światem wewnętrznym dziecka - emocjami, relacjami, sposobem radzenia sobie w grupie. Warto podkreślić, że nie zawsze mówimy tu o zaburzeniach. Często są to po prostu pewne trudności związane z kompetencjami społecznymi czy niższą świadomością emocjonalną.
Jakie konkretnie trudności pojawiają się najczęściej?To m.in. trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji z rówieśnikami, problemy ze stawianiem granic czy regulowaniem i wyrażaniem emocji. Warto pamiętać, że wiele z tych zachowań jest naturalnych i rozwojowych - zależnych od wieku dziecka. Dlatego nie traktujemy ich jako "problem dziecka", tylko jako sygnał, że potrzebuje wsparcia dorosłych.
Jak rozumieć złość i agresję u dzieci?Przede wszystkim nie mówimy, że dziecko "jest agresywne". Mówimy, że przejawia zachowania agresywne. To ogromna różnica. Agresja może być konstruktywna - kiedy dziecko broni swoich granic i autonomii. Naszą rolą jest pomóc mu wyrażać to w zdrowy sposób. Ale jest też agresja destrukcyjna skierowana na siebie lub innych. Wtedy trzeba się zatrzymać i zobaczyć, co się dzieje w otoczeniu dziecka. Bo te zachowania są często objawem tego, czego ono doświadcza.
Dziecko funkcjonuje w pewnego rodzaju systemie - rodzinie, grupie rówieśniczej. Jeśli doświadcza agresji albo przemocy, może zacząć to odtwarzać. Dlatego tak ważne jest, aby poznać źródło zachowań agresywnych dziecka i odpowiednio się tym zaopiekować. To my, dorośli - rodzice, nauczyciele, specjaliści - jesteśmy odpowiedzialni za jego dobrostan.
Coraz więcej mówi się o wpływie technologii na dzieci. Jak to wygląda w
praktyce?Rzeczywiście, widzimy ogromny wzrost korzystania z technologii. Ale nie możemy obwiniać dzieci. One często sięgają po telefon, bo nie mają alternatywy. Tempo życia wzrosło, relacje rodzinne się zmieniły, jest mniej spontanicznego czasu z rówieśnikami. Świat cyfrowy daje szybkie ukojenie emocji - działa tu mechanizm dopaminowy. Problem zaczyna się wtedy, gdy staje się to głównym sposobem regulowania emocji i budowania relacji.
Jakie mogą być konsekwencje nadmiernego korzystania z ekranów?Może to wpływać na zdrowie psychiczne i fizyczne dziecka. W przypadku zdrowia psychicznego mówimy o trudnościach z koncentracją i uwagą, zaburzeniach emocjonalnych, uzależnieniach behawioralnych. W aspekcie zdrowia fizycznego mogą wystąpić zaburzenia snu, problemy ze wzrokiem czy ograniczenie aktywności fizycznej.
Niezwykle ważny jest też kontekst społeczny dziecka, technologia skutecznie ogranicza umiejętność budowania relacji w świecie realnym z rówieśnikami czy rozwój zainteresowań, ciekawości, otwartości na świat. Bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem jest nie do zastąpienia. Dlatego ważne jest, by dzieci miały dostęp do realnych doświadczeń - zabawy, relacji, czasu spędzanego razem. Obecne pokolenie dzieci to pierwsze pokolenie, które dorastało ze smartfonem w ręku, który skutecznie odwracał uwagę od otoczenia.
Wirtualny świat, który dla dzieci bywa ekscytujący, wręcz uzależniający, stał się miejscem, gdzie można było się schować i odizolować. To bardzo niebezpieczne, kiedy dziecko zostaje bez pomocy w swoich problemach i trudach. Szczęśliwie świadomość bezpiecznego dostępu do technologii się zwiększa, a rola relacji międzyludzkich znowu zyskuje na znaczeniu.
"Przedszkole Stokrotka zostaje w obecnym miejscu". Prezydent zmieniła zdanie
Kiedy warto zgłosić się po pomoc do specjalisty?Nie ma jednego "dobrego momentu". Jeśli coś budzi niepokój - to już jest wystarczający powód. Szczególnie alarmujące są: trudności w regulacji emocji, zachowania autoagresywne lub agresja wobec innych, obniżony nastrój, nadmierna drażliwość u małych dzieci, brak energii i motywacji, przeżyte traumy, a czasami nawet dolegliwości, których nie można wyjaśnić medycznie. Wsparcie psychologiczne nie musi oznaczać kryzysu - może mieć charakter profilaktyczny i wspierający rozwój.
Jak wygląda praca terapeutyczna z dziećmi?Proces psychoterapii indywidualnej dzieci i młodzieży to przede wszystkim relacja między psychoterapeutą a dzieckiem/nastolatkiem, w której jest przestrzeń na akceptację, empatię, autentyczność, która przy wsparciu oddziaływań psychoterapeutycznych pomoże dziecku/nastolatkowi w poprawie kondycji psychicznej. W pracy grupowej dziecko oprócz budowania relacji ze specjalistą doświadcza, jak zbudować relacje i nauczyć się nowych umiejętności w gronie rówieśniczym. Skupiamy się na rozwoju emocjonalnym i poznawczym dziecka - uczymy je rozumienia siebie i zdrowego wyrażania emocji.
Dodatkowo ważnym elementem rozwoju dziecka jest sfera doświadczeniowa, czyli ta odpowiedzialna za nabywanie sprawczości, tworzenie relacji, budowanie poczucia własnej wartości oraz sfera wartości związana z wartościami i sensem życia. Pytania o sens życia pojawiają się u dorastającej młodzieży. Warto wspomnieć, że według badań sens życia ma charakter chroniący przed zaburzeniami depresyjnymi, uzależnieniami behawioralnymi czy zachowaniami agresywnymi.
Jaką rolę w tym wszystkim odgrywają rodzice?Kluczową. Rodzic jest pierwszym i najważniejszym obiektem dla dziecka. To on uczy, jak radzić sobie z emocjami. Jeśli potrafi je "pomieścić" - czyli zauważyć, nazwać, zaakceptować, ukoić - uczy dziecko, że emocje nie są niczym, co zagraża. To nie znaczy, że trzeba być idealnym i zawsze gotowym do pomocy dziecku. Ważne jest, by być świadomym swoich reakcji i otwartym na rozmowę. Na przykład zamiast reagować impulsywnie, można powiedzieć: "Nie lubię, jak tak do mnie mówisz, ale może czymś cię rozzłościłem, porozmawiajmy o tym". Dziecko również może wyrażać emocje: "Wstydzę się, nie chcę tego robić", "Złości mnie to, nie chcę teraz rozmawiać".
Rolą dorosłego jest jednocześnie stawiać granice i akceptować emocje. To między innymi w takich momentach buduje się zdrowa relacja pomiędzy rodzicem a dzieckiem, pełna akceptacji i zaufania. Ważne, aby rodzice pamiętali, że też mogą skorzystać z pomocy psychiatrycznej, psychoterapeutycznej czy psychologicznej. Dzięki temu mogą wesprzeć zarówno dziecko, jak i siebie samych.
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. 
