Rozmowa o buncie, niezależności i odwadze kobiet

Najnowsza książka Antoniny Tosiek, która miała premierę w lipcu 2025 roku, jest owocem jej badań naukowych nad diarystyką ludową. Badaczka sięgnęła po setki oryginalnych rękopisów i maszynopisów nadesłanych na konkursy pamiętnikarskie dla mieszkanek wsi, w których w latach 1933-1995 mogło wziąć udział nawet dziewięćdziesiąt tysięcy kobiet. To Nowy Sącz albo pół Olsztyna pamiętnikarek.
To nie są grzeczne, romantyczne obrazki wsi. To głosy kobiet, które przez dziesięciolecia milczały - aż wzięły do ręki długopis i opowiedziały swoje życie bez filtrów, odsłaniając historie o ciężkiej pracy, seksualności, marzeniach i poczuciu humoru, które nie przegrały z codziennością.

Julianna spisywała swój pamiętnik w latach trzydziestych - nocami, w tajemnicy przed mężem. Danka w latach sześćdziesiątych - rankiem, czekając, aż rozpali się w piecu. Teresa w 1983 roku - w PKS-ie wiozącym ją do pracy w pobliskiej masarni. Janka jako nastolatka marzyła o studiach polonistycznych, ale bardziej potrzebna była w gospodarstwie. Została więc pamiętnikarką.
Dla wielu bohaterek tej książki spisywanie wspomnień było aktem uznania, że ich historia zasługuje na uwagę. Po raz pierwszy miały okazję przyjrzeć się osobistym doświadczeniom i nadać im znaczenie wykraczające poza sferę prywatną. Opowiadały własnymi słowami o przemocy, biedzie czy wstydzie, a w ten sposób sprzeciwiały się dominującym normom społecznym i kulturowym.

Antonina Tosiek wyraźnie zaznacza, że nie istnieje jeden, uniwersalny, modelowy życiorys "chłopki" czy "rolniczki". Popularne w kulturze obrazy polskiej wsi to raczej hologramy naszego zbiorowego wyobrażenia o ludowości - opartego na uprzedzeniach i stereotypach - niż jej faktyczna reprezentacja. Książka ta upomina się o wielość i złożoność doświadczeń wiejskich kobiet.
W rozmowie z Antoniną Tosiek przyjrzymy się niesłyszalnym głosom kobiet, ich niezaspokojonym pragnieniom edukacji, poczuciu niezrozumienia i dziejowej niesprawiedliwości, wyzwalaniu się z narzuconych ról, samotności oraz o drodze, jaką przeszły kobiety - nasze matki, babki i prababki

- wytyczając nowe ścieżki prowadzące do większej wolności, niezależności i samostanowieniu.
W ramach cyklu Paradoksy istnienia, który podejmuje temat kondycji człowieka i społeczeństw we współczesnym świecie, spotkamy się po raz jedenasty.

Rozmowę poprowadzi Dorota Karaś.
Organizatorami spotkania są Gdańskie Targi Książki (Jednostka Kultury sp. z o.o.) i Europejskie Centrum Solidarności.


gościni
Antonina Tosiek | Badaczka dwudziestowiecznej diarystyki ludowej, poetka i krytyczka. Doktorantka Szkoły Doktorskiej Nauk o Języku i Literaturze Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu. Laureatka Studenckiego Nobla w kategorii literatura i dziennikarstwo. Członkini redakcji naukowej kwartalnika "Czas Kultury". Autorka książki "Przepraszam za brzydkie pismo" (Czarne 2025) oraz tomów poetyckich "storytelling" (Biuro Literackie 2021) i "żertwy" (Biuro Literackie 2024). Za tę pierwszą otrzymała nagrodę w plebiscycie Książka Roku Lubimyczytać.pl oraz nominację do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego, Nagrody im. Marcina Króla i Odkryć Empiku 2025, a za drugą Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej oraz Nagrodę Literacką m. st. Warszawy.

prowadząca
Dorota Karaś | Reporterka, dziennikarka i biografka. Autorka sztuki teatralnej "Przebitka", którą napisała pod pseudonimem Izabella Wąsińska oraz zbioru wywiadów "Szafa, czajnik obwodnica. Rozmowy z obcokrajowcami" (Oficyna Gdańska 2013). Napisała również trzy biografie, w tym "Cybulski. Podwójne salto" (Znak 2025), a także "Walentynowicz. Anna szuka raju" (Znak 2020) i "Urban. Biografia" (Znak 2023), które powstały we współpracy z Markiem Sterlingowem. Wspólnie napisali również wywiad-rzekę z Małgorzatą Szejnert "Chłodnia, czyli grzejnia"(2026).