To jest jedno z tych zdań, które pojawiają się zawsze w tym samym momencie. Kiedy na stole stoi jeszcze pieczona biała kiełbasa i sałatka jarzynowa, a już wjeżdża mazurek. Za nim sernik. A zaraz potem ktoś przypomina, że przecież jest jeszcze babka. Wtedy człowiek opiera się o krzesło, odpina symbolicznie guzik i mówi z przekonaniem godnym kronikarza: "Jak jeszcze coś zjem, to pęknę".
I tu pojawia się pytanie: czy naprawdę można?
zawsze zjadam zdecydowanie za dużo i później bardzo źle się z tym czuję
20%
zjadam więcej niż zwykle, ale bez przesady
66%
trzymam się zdrowych zasad odżywiania
12%
nie jem żadnych typowo świątecznych potraw, jestem na diecie
2%
Odpowiedź jest trochę rozczarowująca i trochę uspokajająca jednocześnie. Można umrzeć podczas jedzenia. Ale prawie nigdy dlatego, że zjadło się za dużo.
Król Adolf Fryderyk i jego ostatni obiad
Najbardziej znany przypadek w historii dotyczy króla Szwecji Adolfa Fryderyka, który w XVIII wieku zjadł obiad tak obfity, że do dziś przechodzi do podręczników jako jeden z najbardziej spektakularnych ostatnich posiłków świata. Były homary, śledzie, kapusta kiszona, mięsa, szampan i na deser czternaście porcji drożdżowych bułeczek z marcepanem i śmietaną. Czternaście. Nawet trudno powiedzieć, czy to był jeszcze deser, czy już manifest stylu życia.
Król po tym posiłku zmarł i historia bardzo chętnie zapamiętała go jako człowieka, który "umarł z przejedzenia". Tyle że najpewniej nie pękł. Raczej jego organizm powiedział w pewnym momencie: dość.
Co naprawdę robi z nami post? Między tradycją a biologią
Dlaczego nie pękamy? Spokojnie, żołądek to solidna konstrukcja
Bo żołądek, wbrew temu, co czujemy przy trzecim kawałku sernika, jest konstrukcją zaskakująco solidną. Potrafi się rozciągać, adaptować i wysyłać sygnały ostrzegawcze na długo, zanim wydarzy się coś naprawdę groźnego. Uczucie "zaraz pęknę" jest raczej informacją o sytości niż zapowiedzią katastrofy.
Polski przypadek: smok wawelski pękł, ale człowiek - już nie
Zresztą wyobrażenie, że można pęknąć od jedzenia, jest z nami od bardzo dawna. W polskiej tradycji naprawdę wydarzyło się to tylko raz. I dotyczyło smoka wawelskiego. Najpierw zjadł owcę wypchaną siarką, potem wypił pół Wisły i dopiero wtedy pękł naprawdę. To jedyny dobrze udokumentowany przypadek pęknięcia z przejedzenia w naszej historii. Człowiekowi zdarza się to zdecydowanie rzadziej niż smokom.
Mieszko II Otyły i starożytny Rzym - gdy nadmiar był ambicją
Podobne historie opowiadamy o dawnych władcach. Na przykład o Mieszku II zwanym Otyłym. Dziś brzmi to jak diagnoza. W średniowieczu oznaczało raczej dostatek niż chorobę. Otyłość była wtedy informacją: ten człowiek ma co jeść. A przez większą część historii to była bardzo dobra wiadomość.
Jeszcze wcześniej, w starożytnym Rzymie, żył Apicjusz - człowiek, którego można by dziś nazwać pierwszym Rozkosznym w Europie. Tyle że działał w czasach, kiedy zamiast książek kucharskich miało się własnych kucharzy, a zasięgi liczyło się w granicach imperium - i kiedy
jedzenie po raz pierwszy w historii przestało być potrzebą, a zaczęło być stylem życia. Od tego momentu nadmiar przestał być wyjątkiem. Stał się ambicją.
Jak schudnąć na stałe? Zapomnij o diecie, zacznij od tych 5 fundamentów
Współczesność: Las Vegas i burger, który ostrzega przed operacją serca
I właściwie niewiele się w tej sprawie zmieniło. W Las Vegas działa restauracja o nazwie Heart Attack Grill, w której burgery noszą nazwy operacji kardiochirurgicznych. Można zamówić Single Bypass Burger, można Double Bypass Burger, można Triple Bypass Burger, a jeśli ktoś ma naprawdę ambitne plany na popołudnie - także Quadruple Bypass Burger. Do tego frytki o wdzięcznej nazwie Flatliner, czyli - w tłumaczeniu na język medyczny - płaska linia zapisu EKG. Trudno o bardziej uczciwe menu, rzadko zdarza się restauracja, która tak precyzyjnie informuje klienta o kierunku wydarzeń.
Jeden z klientów tej restauracji rzeczywiście doznał podczas posiłku ostrego incydentu sercowego. Media natychmiast ogłosiły triumf sensacji. Tyle że to znowu nie był żołądek. To było serce.
Nie przejedzenie, a pośpiech - co tak naprawdę grozi nam przy stole?
Zresztą jeśli spojrzeć na współczesne statystyki, przy stole znacznie częściej grozi nam coś innego. W Japonii co roku odnotowuje się przypadki śmierci po zadławieniu się tradycyjnymi kulkami ryżowymi mochi. Nie przejedzenie. Pośpiech. Organizm znacznie częściej protestuje przeciw tempu niż przeciw ilości.
"Wielkie żarcie" i symboliczny nadmiar
A jednak wyobrażenie, że można umrzeć z przejedzenia, jest z nami tak silne, że powstał nawet film "Wielkie żarcie", w którym czterech bohaterów postanawia zamknąć się w willi i zrealizować plan równie absurdalny, co symboliczny: będą jeść aż umrą. Nie dlatego, że są głodni. Dlatego że wszystko już mają. To właściwie opowieść nie o jedzeniu, tylko o świecie, w którym nadmiar przestaje smakować.
Dlaczego mówimy "weź jeszcze trochę"? O gościnności i bezpieczeństwie
Bo samo przejedzenie jest zjawiskiem bardzo ludzkim. Towarzyszy nam od tysięcy lat. Przez większość historii obfity stół był symbolem bezpieczeństwa. W Polsce do dziś jest symbolem gościnności. Jeśli ktoś mówi "weź jeszcze trochę", to nie dlatego, że chce nam zrobić krzywdę. To dlatego, że chce zrobić nam dobrze.
Od mleka matki do Oreo. Jak biologia i projektowanie smaku zmieniły sposób, w jaki jemy
Najważniejsza wiadomość po świętach: nie pękamy od jednego obiadu
Dlatego kilka dni świątecznego jedzenia naprawdę nie jest problemem. Problem zaczyna się wtedy, kiedy taki świąteczny stół robi się codziennością. Kiedy jemy nie dlatego, że jesteśmy głodni, tylko dlatego, że można.
Nie umieramy dlatego, że zjemy jednego mazurka za dużo. Umieramy raczej dlatego, że przez lata jemy trochę za dużo. Codziennie. Trochę szybciej, niż trzeba. Trochę częściej, niż jesteśmy głodni.
I może to jest właśnie najbardziej uspokajająca wiadomość po świętach. Człowiek naprawdę nie pęka od jednego świątecznego obiadu. Ale dobrze czasem wiedzieć, gdzie ta granica przebiega naprawdę.
Co naprawdę robi z nami post? Między tradycją a biologią
Jak schudnąć na stałe? Zapomnij o diecie, zacznij od tych 5 fundamentów
Od mleka matki do Oreo. Jak biologia i projektowanie smaku zmieniły sposób, w jaki jemy
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. 
Wideo