• Kino
  • Mapa
  • Ogłoszenia
  • Forum
  • Komunikacja
  • Raport

Jak to z pociągiem w Wielkim Kacku było

Mariusz Pająk
4 marca 2010 (artykuł sprzed 14 lat) 
Dworzec w Wielkim Kacku. Dworzec w Wielkim Kacku.
Tędy biegnie dziś ulica Starodworcowa. Fotografia opublikowana w miesięczniku "30 dni", kwiecień 2001 r. Skan Mikołaj Wierzbicki. Tędy biegnie dziś ulica Starodworcowa. Fotografia opublikowana w miesięczniku "30 dni", kwiecień 2001 r. Skan Mikołaj Wierzbicki.

W większości polskich miast główna ulica, prowadząca do dworca, kojarzy się z koleją. Ul. Dworcowa jest w śródmieściu Gdyni i Sopotu oraz na gdańskiej Oruni. W Wielkim Kacku jest podobnie: na dworzec wiedzie ulica Nowodworcowa. Ulica Starodworcowa już nie, ale przywołuje dawne wspomnienia z kart historii wsi Wielki Kack.



Podpisany 28 czerwca 1919 r. w Wersalu traktat pokojowy przywrócił Polsce część Pomorza i niewielki, bo tylko 72-kilometrowy, dostęp do morza. Ze względów militarnych i ekonomicznych, gdyż za tranzyt przez obce terytorium trzeba było płacić cło, polskie władze zdecydowały się na budowę nowej linii kolej, która miała omijać Wolne Miasto Gdańsk.

Ustawa z 18 lutego 1921 roku o budowie linii kolejowej Kokoszki-Gdynia upoważniała Ministra Kolei Żelaznych do opracowania projektu, "ułożenia" kosztorysu budowy, oznaczenia stacji i przystanków oraz do oznaczenia terminu otwarcia ruchu.

Uroczystego otwarcia nowej linii kolejowej Gdynia-Kokoszki, liczącej 23 km, dokonano 20 listopada 1921 r. Linia kolejowa przebiegała przez ówczesną wieś Wielki Kack, obecną ulicę Starodworcową zobacz na mapie Gdyni. Do dziś pozostały na niej dwa bliźniacze budynki, pod numerem 32 i 34, z roku 1928, które po remoncie straciły swój "kolejowy" klimat. Jej dawny przebieg wyznacza pozostawiony stary nasyp kolejowy, który do dzisiaj można oglądać przy ul. Źródło Marii zobacz na mapie Gdyniza obwodnicą, a oddziela go od Starodworcowej trójmiejska obwodnica. Torowisko biegło obecnymi ulicami Nałkowskiej, Starodworcową, częścią Ornej oraz częścią ulicy Źródła Marii, za obwodnicą.

Po pierwszym dworcu kolejowym w Wielkim Kacku pozostały tylko pożółkłe fotografie, a w miejscu tym obecnie znajduje się ul. Siewna. Budynek pierwszego i nieczynnego dworca kolejowego został spalony w czasie działań wojennych we wrześniu 1939 r.

Wzrost eksportu węgla ze Śląska przez Gdynię, głównie do Skandynawii, wymusił konieczność budowy tzw. kolejowej magistrali węglowej (457 km), największej inwestycji kolejowej II Rzeczpospolitej. W 1930 roku spółka Francusko-Polskie Towarzystwo Kolejowe S.A., z siedzibą w Paryżu, wybudowała nową linię, której przebieg istnieje do dzisiaj, a stary tor częściowo usunięto, tworząc drogę. Udzielona prywatnej spółce koncesja na budowę i eksploatację trasy wygasłaby - gdyby nie wybuch II wojny światowej - dopiero 31 grudnia 1975 roku. Wybudowanie magistrali pod kierownictwem inż. Józefa Nowkuńskiego w znacznym stopniu przyczyniło się do rozwoju gdyńskiego portu. Wybudowanie magistrali, łączącej Herby Nowe na Śląsku z portem w Gdyni, miało ogromne znaczenie gospodarcze i polityczne, społeczne i militarne dopiero co odrodzonego państwa polskiego.

Z uwagi na bardzo trudny teren na Kaszubach, jest to typowa linia górska z ostrymi, wyprofilowanymi zakrętami i stromymi podjazdami. Istniały (już zlikwidowane) tory łapankowe, czyli specjalne bocznice na zjazdach, na które kierowano wagony, które się oderwały od pociągu w czasie podjazdu. Kolejarze na szlaku meldowali na następne posterunki, czy pociąg, który właśnie przepuścili, miał sygnały końcowe, co oznaczało, że żadne wagony się nie oderwały. Jeżeli sygnałów na ostatnim wagonie nie było, wiadomo było, że część składu właśnie jedzie z powrotem z górki - wtedy takiego uciekiniera kierowano na tory łapankowe. Taki tor jeszcze kilkanaście lat temu odchodził ze stacji Wielki Kack przez ulicę Sopocką. Nasyp tego toru istnieje nadal. Stosowano też często drugą lokomotywę, popychającą pociągi pod górę. Odcinek Gdynia - Osowa (obecnie Gdańsk Osowa) był dwutorowy, z uwagi na bezpieczeństwo (właśnie te odrywające się wagony) i większe natężenie pasażerskiego ruchu lokalnego. Pierwotny jego przebieg został lekko zmodyfikowany (stąd ulice Starodworcowa i Nowodworcowa zobacz na mapie Gdyniw Wielkim Kacku). W pobliżu stacji Gdynia Główna, gdzie tory odchodzą w bok od linii gdańskiej, także (z powodu stromizny) zastosowano tor łapankowy (istnieje do dziś), a już między Gdynią Główną a portem był zbudowany tor hamujący (zasypany cienką warstwą piasku), służący do tego samego, co tor łapankowy.

Linia Bydgoszcz - Kościerzyna - Wielki Kack - Gdynia od 1939 r. jest linią lokalną, nie modernizowaną, więc, pomijając znikające stacje i odgałęzienia, jest dzisiaj niemal skansenem przedwojennych kolei.

Mariusz Pająk jest miłośnikiem historii Gdyni, historycznym i społecznym publicystą, przy tym wieloletnim radnym miasta, a także przewodniczącym rady dzielnicy Wielki Kack.


Interesujesz się historią i kolejami?


Czy wiesz, gdzie stał pierwszy dworzec kolejowy w Gdańsku?

Ile czasu potrzebowała przedwojenna LuxTorpeda na przejechanie z Gdańska do Warszawy?
Mariusz Pająk

Co Cię gryzie - artykuł czytelnika to rubryka redagowana przez czytelników, zawierająca ich spostrzeżenia na temat otaczającej nas trójmiejskiej rzeczywistości. Wbrew nazwie nie wszystkie refleksje mają charakter narzekania. Jeśli coś cię gryzie opisz to i zobacz co inni myślą o sprawie. A my z radością nagrodzimy najciekawsze teksty biletami do kina lub na inne imprezy odbywające się w Trójmieście.

Opinie (92) 4 zablokowane

  • Poznałem żonę na tej linii kolejowej :) (3)

    Jeżdżąc tą linią z Kościerzyny na studia poznałem swoją przyszła żonę w pociągu.
    Teraz mieszkamy z Gdyni i zawsze z sentymentem wspominać będę tą trasę.

    Ciekawy artykuł :)

    • 71 1

    • czyźbys ozenil sie z ....

      lokomotywa????

      • 2 0

    • historia niczym z filmu ! :)

      ja moją poznałem w bieszczadach :)

      • 1 2

    • a ilu ona wczesneij poznala mezy :) ?

      • 4 23

  • Dobry artykuł

    No i prosze - artykul napisany przez czytelnika, a sto razy lepszy od artykulu o Cisowej, ktory niby napisal "zawodowy" redaktor. Brawo

    • 15 2

  • POPRAWNE LOKALIZACJE

    Tor Kepkego przed Gdynią Główną
    http://wikimapia.org/#lat=54.4892987&lon=18.5236788&z=16&l=28&m=b&show=/6882919/Tor-Kepkego&search=Wielki kack
    Lokalizacja Dawnego dworca Wielki Kack.
    http://wikimapia.org/#lat=54.4646753&lon=18.5028005&z=16&l=28&m=b&show=/4269347/Dawna-stacja-Wielki-Kack&search=Wielki kack
    Tor Kepkego przed Wielkim Kackiem
    http://wikimapia.org/#lat=54.4602602&lon=18.4997749&z=16&l=28&m=b&show=/6882674/Tor-Kepkego&search=Wielki kack

    Nikt też nie napisał o dawnym jeziorze. w Wielkim Kacku
    http://wikimapia.org/#lat=54.4596366&lon=18.4981441&z=16&l=28&m=b&show=/4398241/pl/Dawne-jezioro-w-Wielkim-Kacku&search=Wielki kack

    • 2 6

  • Jak mało wiemy o historii naszej Małej Ojczyzny. Więcej takich artykułów!

    • 9 0

  • błąd

    "...polskie wladze zdecydowaly sie na budwowę nowej linii kolei ..." nie "kolej"

    • 1 6

  • Linia Bydgoszcz - Kościerzyna - Wielki Kack - Gdynia od 1939 r. jest linią lokalną, nie modernizowaną. (2)

    Szkoda bo niedługo może okazać się, że jest to jedyne połączenie którym będzie można dostać się w miarę szybko z Bydgoszczy do Trójmiasta. Tor w stronę Gdańska między Bydgoszczą a Pelplinem własnie rozpada się a jego remont planowany jest najwcześniej w 2014 roku. A jak bedzie to "się zobaczy". Takie są skutki rabunkowej, liberalnej gospodarki ostatniego 20-lecia. A pasażerom kolei pozostaje czytanie bajek - artykułów o kolejach dużych prędkości majacych jeździć w Polsce po 2020 roku. Żałosne...

    • 45 3

    • uściślając

      rozpada się tor w kierunku Trójmiasta między Bydgoszczą a granicą województw (gdzieś między Twardą Górą a Smętowem). Obecnie tam jest dramatycznie - w niektórych miejscach przy prędkości 40 km/h pociąg buja się tak jak by zaraz miał się wykoleić - ale za to dobrze się tam śpi :)

      • 3 0

    • Głosowaliśta?Nie narzekajta!Tera ni ma winnych?A KTO tego "łudego fajtłape"wraz

      z jego bandą nieudaczników WYBRAŁ? No k t o???!!!

      • 4 0

  • Wszystko ok, tylko dlaczego Kokoszki i Osowa nie istnieja w granicach administracyjnych Gdyni? (3)

    jeśli przed wojną do niej należały i tak prężnie z Gdynią współpracowali dla rozwoju naszego kraju.

    Wracając do artykułu, to może uaktywnić animatorów kolei żelaznych, parowych,..., aby założyli stowarzyszenie i zajęli się budynkiem dworcowym, starymi lokomotywami, drezynami,... tymi torami itd. Taki skansen kolejowy miałby wspaniałą przyszłość zwłaszcza, że tamtędy przebiegać będzie Kolej Metropolitalna.

    • 4 14

    • Teraz tylko plebiscyt

      może przywrócić dla Gdyni Osowe i Kokoszki

      Już jakieś tam podchody Osowian w tej sprawie zdaje się były tylko Cegielska sprawę olała

      • 2 0

    • uaktywnij (1)

      • 2 0

      • Nie jestem specjalistą od logistyki a zwłaszcza historii kultury technicznej

        Ten temat można moim zdaniem wykorzystać w tak modnych dzisiaj "grach miejskich" - t.j. nowy trend w marketingu miast i atrakcji turystycznych. Sam przed laty byłem na wycieczce technicznej SIMP i zwiedzałem aktywne stare szlaki kolejowe wokół okalających gór Budapesztu - stacje na skrzyżowaniu z pięknymi planszami i ruchomymi elementami Węgiersko-Galicyjskiej Kolei
        Żelaznej (pokazane połączenie z Budapesztem) wybudowanej w 1872 roku i Galicyjskiej Kolei Transwersalnej z Lwowem z roku 1884.
        Widzisz takie działania to ogromna praca, którą po wstępnym opracowaniu należałoby jeszcze poddać merytorycznej dyskusji a opracowanie winno się nazywać KONCEPCJA PRODUKTÓW TURYSTYCZNYCH W MIEŚCIE Z MARZEŃ - Gdyni" a w nim współpraca z różnymi kołami hobbystycznymi, stowarzyszeniami, .... różne formy aktywizacji, event'ów, festyny sportowo-rekreacyjne: ważną częścią programu powinny być programy edukacyjno-
        rekreacyjne, inspirowane zabawami i sportami z "kaszubszczyzny"epoki pogańskiej, pomorskiej, staropolskiej, z wykorzystaniem stylizowanych sprzętów (zrekonstruowanych) lub oryginalnych. Przejażdżki starą koleją itd. itp.
        Tylko niestety za mała kasa na promocje Gdyni:((

        • 5 3

  • Bardzo dobry artykul, oby tak dalej!

    oby więcej takich artykulów i ludzi którzy chcą zaglębiać się w historie naszego trójmiasta! Popieram:)

    • 16 0

  • fajny artykuł (2)

    zastanawiałem się jakiś czas temu spacerując w lesie w okolicach Źródła Marii (jakieś 2 km od obwodnicy), skąd są te pozostałości linii kolejowej. Zaskakujące dla mnie było, że podkłady kolejowe są betonowe. Ciekawe, czy to fragment starej linii, czy może jeszcze coś innego.

    • 20 0

    • Te pozostałości linii kolejowej i betonowe podkłady to była bocznica prowadząca z okolic Osowy do Fabryki Farb i Lakierów w Gdyni Wielkim Kacku

      • 2 0

    • to fragment linii, która szła do polifarbu

      • 2 0

  • Mam propozycję (1)

    Niech redakcja Trojmiasto.pl stworzy w portalu dział tematyczny, np. "Historia", gdzie będą dostępne wszystkie artykuły dotyczące historii Trójmiasta i okolic. Czasem chciałoby się zajrzeć do jakiegoś artykułu po czasie, a ciężko przekopywać się przez archiwa.

    • 24 0

    • Popieram

      Istnienie takiego działu byłoby bardzo korzystne i pozytywnie świadczyłoby o samym portalu. I o tym, że jego Użytkownicy interesują się miejscem, w którym żyją.

      • 6 0

alert Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii.

Najczęściej czytane