Problem zdrowia psychicznego wśród Polaków pogłębia się. Tylko w ubiegłym roku liczba zwolnień lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych w Polsce była wyższa o prawie 9 proc. niż rok wcześniej. A najnowsze statystki pokazują, że problem może narastać. Tylko w pierwszej połowie 2024 r. liczba konsultacji dorosłych Polaków u psychologów i psychiatrów wzrosła o 60 proc. w porównaniu do analogicznego okresu 2023 r., a w przypadku dzieci - aż 4-krotnie. Badania pokazują, że to młodzi Polacy bardziej zwracają uwagę na zdrowie psychiczne. Prawie co czwarta "zetka" chciałaby posiadać w firmowym pakiecie medycznym wizyty u psychologa lub psychiatry. 10 października przypada Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego.
1 na 4 osoby doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym
tak, korzystam z pomocy psychologa
19%
tak, korzystam z pomocy psychiatry
20%
zamierzam skorzystać z pomocy psychologa
14%
zamierzam skorzystać z pomocy psychiatry
5%
raczej nie, choć nie jestem pewien/pewna
12%
nie potrzebuję takiej pomocy
22%
ja nie, ale znam taką osobę, która potrzebuje pomocy
8%
Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) nawet 1 na 4 osoby na świecie doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym w którymś momencie swojego życia. Ponad 25 proc. Polaków, czyli ponad 8 mln osób, cierpi w swoim życiu na różne zaburzenia psychiczne - wynika z badań EZOP II przeprowadzonych przez Instytut Psychiatrii i Neurologii (IPiN). W Polsce 26 proc. populacji jest zagrożone zaburzeniami psychicznymi. Oznacza to, że nie ma rodziny, która nie spotkałaby się z kryzysem zdrowia psychicznego.
Więcej L4 z powodu zaburzeń psychicznych
Z danych ZUS wynika, że w ubiegłym roku lekarze w Polsce wystawili ponad 1,4 mln zaświadczeń lekarskich z powodu zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania. Pacjenci spędzili na takich zwolnieniach aż 26 mln dni, co wskazuje na rosnącą skalę problemu. Dla porównania w 2022 r. liczba zwolnień wynosiła 1,3 mln, a łączna liczba dni absencji chorobowej sięgnęła 23,8 mln.
Na Pomorzu najwięcej zaświadczeń lekarskich z powodu chorób z kategorii zburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania wystawiono w październiku, marcu i listopadzie - odpowiednio 8762, 8623 i 8542. Najmniej w kwietniu, bo 7490.
Nowa poradnia zdrowia psychicznego i oddział dzienny dla dzieci i młodzieży otwarte w Gdyni
Ciężki stres, epizody depresyjne, zaburzenia po alkoholu
Najczęstszą przyczyną zwolnień lekarskich była reakcja na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne. Kolejne były epizody depresyjne i inne zaburzenia lękowe. Pierwszą piątkę zamykały zwolnienia z powodu nawracających zaburzeń depresyjnych i zwolnienia, których przyczyną były zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane użyciem alkoholu. Duża liczba zwolnień z powodu tych schorzeń spowodowała, że dominują one także, jeśli chodzi o liczbę dni nieobecności w pracy. Najwięcej było ich z powodu reakcji na ciężki stres i zaburzeń adaptacyjnych, bo prawie 638 tys.
Lekarzom rodzinnym brakuje czasu? Do psychiatry "na NFZ" średnio 428 dni oczekiwania
- Za krótki czas wizyt, zbyt wielu pacjentów, a także trudność z szybkim skierowaniem pacjenta do psychiatry lub psychologa - to największe wyzwania dla lekarzy rodzinnych w kontekście diagnozowania i leczenia osób z zaburzeniami psychicznymi - wynika z z sondażu przeprowadzonego przez Centrum Terapii Dialog.Większość badanych, bo aż 60,3 proc. lekarzy POZ, przyznało, że dużym problemem jest brak możliwości szybkiego skierowania pacjenta do psychiatry lub psychologa.
Czas oczekiwania na psychoterapię w ramach ubezpieczenia NFZ waha się od kilku miesięcy aż do dwóch lat, a
średni czas oczekiwania na wizytę u psychiatry wynosi w Polsce 428 dni.
Okazało się także, że dość duży odsetek lekarzy spotyka się w swojej codziennej praktyce z pacjentami, którzy próbują "wymusić" leki psychotropowe - 34,7 proc. odpowiedzi badanych. W tym kontekście lekarze najczęściej wspominali o niektórych uzależniających lekach o działaniu przeciwlękowym, uspokajającym i nasennym.
Zdaniem 24,8 proc. lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej współpraca z osobami z zaburzeniami psychicznymi jest trudniejsza niż z innymi pacjentami. Natomiast 19 proc. lekarzy stwierdziło, że brakuje im dostępu do aktualnej wiedzy na temat nowych leków psychotropowych oraz zaleceń dotyczących leczenia chorób i zaburzeń psychicznych.
Czy to już kryzys?
W dzisiejszych czasach słowo "kryzys" odmienia się przez wszystkie przypadki, niestety w wielu przypadkach często wciąż trudno jest sięgnąć po pomoc psychologiczną. Jakie są rodzaje kryzysów, czym się różnią i kiedy warto, a kiedy już bezwzględnie należy zwrócić się do specjalisty?
- Kryzys jest od zawsze wpisany w życie człowieka, bo wiąże się ze zmianą i z wypracowaniem nowych strategii radzenia sobie z życiowymi wyzwaniami. Już w dzieciństwie doświadczamy zmieniających się warunków, np. kiedy dziecko, które dotychczas przebywało pod opieką rodzica, w znanym sobie, domowym środowisku, trafia do żłobka czy przedszkola i musi stawić czoła nowemu otoczeniu. Jest to typowy kryzys rozwojowy, czyli taki, który stwarza okazję do ćwiczenia mechanizmów adaptacji, przydatnych nam potem przez całe życie. Kryzys rozwojowy bywa również nazywany kryzysem normatywnym, co oznacza, że tego typu kryzysy są właściwe wszystkim ludziom, są spodziewane, zatem częściowo można się do nich przygotować. We wspomnianym przykładzie dziecka będą to oczywiście przygotowania zainicjowane przez rodziców - np. rozmowy o tym, jak może wyglądać pobyt w przedszkolu, wspólne oglądanie książeczek o emocjach, uczestnictwo dziecka w adaptacji przedszkolnej itp. Dzięki pozytywnemu przejściu kryzysu dziecko ma okazję uzyskać poczucie sukcesu i poradzenia sobie z sytuacją trudną - mówi Agnieszka Januszewska, psycholog Punktu Interwencji Kryzysowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Sopocie.W kolejnych etapach życiowych mogą pojawić się kryzysy związane z dojrzewaniem, wchodzeniem w dorosłość, szukaniem swojej tożsamości (kryzys tożsamości).
- Tu wciąż jest istotna rola bliskich, aby potrafili być oparciem dla młodego, poszukującego człowieka, ale również, aby wspierali jego samodzielność, także w kwestii stawiania ważnych pytań i szukania odpowiedzi. W niektórych przypadkach może być pomocne skorzystanie z profesjonalnej pomocy, ale pamiętajmy, że czasem nieoceniające wysłuchanie zagubionego nastolatka może być tym, czego on najbardziej potrzebuje. W następnych latach przyjdzie nam się zmierzyć z kryzysami związanymi ze zmianą ról społecznych - wejściem w rolę małżonka, rodzica (zwłaszcza przy pojawieniu się pierwszego dziecka), następnie rodzica po wyprowadzeniu się już dzieci z domu czy z odnalezieniem się w roli emeryta. I znów - czasem tego typu kryzysy nie będą wymagały dodatkowego wsparcia profesjonalistów, czasem po prostu świadomość, że jest to sytuacja potencjalnie trudna, sytuacja ważnej zmiany życiowej daje ulgę, a czasem warto zasięgnąć porady psychologa lub lekarza psychiatry - przekonuje Agnieszka Januszewska.
Job crafting "uleczy" wypalenie zawodowe?
Kiedy skorzystać z rady specjalisty - psychologa bądź psychiatry?
- Na pewno wówczas, gdy czujemy, że zmiana nas przerasta, że nie radzimy sobie z nią, że początkowy niepokój i lęk nie mija. Również wtedy, kiedy mamy poczucie, że sprawy wymykają się spod kontroli, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają działać, a poczucie niepewności i przytłoczenia nie ustępuje. Czasami może to objawiać się również poznawczo - utrzymujące się problemy z koncentracją i pamięcią, brak zdolności skupienia się, zebrania myśli. Może też wystąpić odczuwanie wzmożonego napięcia w ciele, kłopoty ze snem, łaknieniem i inne objawy długotrwałego stresu. Powyższe symptomy pojawiają się bardzo często w drugiej grupie kryzysów, czyli w tzw. kryzysach sytuacyjnych. Są to zazwyczaj sytuacje niespodziewane, w których dominującym odczuciem jest utrata kontroli i panowania nad własną sytuacją życiową. Rodzi to frustrację i lęk, pesymistyczne myślenie o przyszłości, a nawet tendencje autodestrukcyjne i samobójcze. W takich przypadkach konieczne jest skontaktowanie się z lekarzem psychiatrą! - podkreśla psycholog. Jak wyjaśnia, przyczyny kryzysów sytuacyjnych mogą być globalne - np. klęski żywiołowe, kryzysy ekonomiczne, zagrożenia epidemiologiczne, jak i osobiste - poważna choroba własna czy bliskich, kryzys małżeński, rozwód, śmierć najbliższej osoby itp. Mogą również pojawić się kryzysy spowodowane mniej typowymi wyzwalaczami, a jednak stanowiącymi dla konkretnej osoby tak silne obciążenie psychiczne, że utraci ona swoje dotychczasowe zdolności adaptacyjne.
- Każdy przypadek doświadczania kryzysu jest indywidualny i nie należy go bagatelizować, gdyż nie rodzaj sytuacji, w której się znajdziemy, a zburzenie równowagi psychicznej jest głównym wyznacznikiem przeżywania kryzysu. Jeśli nie potrafimy jej odnaleźć samodzielnie - nie wahajmy się skorzystać z pomocy - przekonuje Agnieszka Januszewska.Gdzie szukać pomocy?
W sytuacji kryzysowej, kiedy czujemy, że problem nas przerasta, że już więcej nie udźwigniemy, bezpłatne wsparcie można otrzymać m.in. w
punktach czy centrach interwencji kryzysowej.
Jeśli dzieje się coś złego i wiesz, że życie lub zdrowie bliskiej ci osoby jest zagrożone, zadzwoń pod numer alarmowy 112 i postaraj się przekazać służbom lokalizację miejsca, w którym znajduje się ktoś potrzebujący pomocy. Pamiętaj, że w takich sytuacjach ogromne znaczenie ma czas.
Istnieją też bezpłatne linie telefoniczne:
- 116 123 - bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dorosłych, czynny siedem dni w tygodniu od 14 do 22,
- 116 111 - bezpłatny kryzysowy telefon zaufania dla dzieci i młodzieży, czynny siedem dni w tygodniu, 24 godziny na dobę.
Portal trojmiasto.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii. 
