Założony w 2004 roku i prowadzony przez Fundację Wyspa Progress w Gdańsku, ulokowany na dawnych terenach Stoczni Gdańskiej Instytut Sztuki Wyspa jest pierwszą w Polsce niekomercyjną instytucją o międzynarodowym profilu, zajmującą się zagadnieniami współczesnej kultury artystycznej, prowadzoną przez organizację pozarządową. Jego charakter i koncepcja programowa wyrasta bezpośrednio ze specyfiki miejsca, w jakim jest ulokowana, jego historii i tradycji z jednej strony oraz projektowanej przyszłości, z drugiej. Mając w pamięci wiele nietrafnych projektów rewitalizacyjnych w Europie, twórcy Instytutu przykładają krytyczne narzędzia praktyczne i teoretyczne dla oceny następujących wokół zjawisk.
Ambicją i misją Instytutu Sztuki Wyspa jest spełniać stymulującą intelektualnie i artystycznie rolę dla terenów postoczniowych, wpisując się swoim programem w dyskusję na temat ich historycznej roli, łącząc je z dziejami niezależnych ruchów artystycznych Gdańska oraz współczesną, innowacyjną praktyką artystyczną. Z tego też powodu projekt działa dwukierunkowo, reprezentując z jednej strony interes kultury, z drugiej zaś szeroko rozumiany interes publiczny, współtworząc nową, dynamiczną, kreatywną i współczesną społeczność dzielnicy Młode Miasto.
Wyspa współpracuje z licznymi międzynarodowymi instytucjami o charakterze artystycznym, badawczym i edukacyjnym. Jednocześnie, w związku z planami zagospodarowania i rozwoju powstającej nowej dzielnicy Młode Miasto, Instytut jest otwarty na działania integrujące aktywne w tym obszarze podmioty oraz scalające przyszłe nowe centrum miasta z jego historyczną częścią. Wyspa spełnia ważną rolę mediacyjną w procesie kształtowania nowego wizerunku tej części miasta. Program Instytutu zakłada wyrazistą kontekstualizację podejmowanych działań w wymiarze społecznym, historycznym, publicznym i estetycznym. Instytut stanowi i będzie stanowić laboratorium relacji społecznych nowej dzielnicy Gdańska.
Fundacja Wyspa Progress planuje przebudowę istniejącego budynku, celem powiększenia powierzchni użytkowej dla zadań programowych oraz nadania mu bardziej współczesnego kształtu, adekwatnego do współczesnej estetyki powstającej nowej dzielnicy. Rozłożony na etapy proces adaptacji i przebudowy podobnie jak program placówki swoją dynamiką odzwierciedla specyfikę procesów rewitalizacyjnych zachodzących na terenie Młodego Miasta.
Instytut Sztuki Wyspa spełnia rolę platformy dyskusyjnej na temat kultury wizualnej w naszym kraju oraz jego miejsca na międzynarodowej mapie kulturalnej. Jest instytucją nowej generacji, czerpiącą doświadczenia z obserwacji dotychczasowej tradycji w tej dziedzinie, ale unikającą raz zdefiniowanego strukturalnie kształtu. Jego koncepcja jest horyzontalna, hybrydowa (naukowo-wystawienniczo-warsztatowa), a strategie oparte są na tworzeniu relacji i stymulacji procesów komunikacyjnych, nie zaś na raz zdefiniowanej reprezentacji. Cechą dzisiejszych społeczeństw i kultur jest znaczna dywersyfikacja, zmienność i mobilność. Taka też jest specyfika działalności Instytutu Sztuki Wyspa.
Instytucja swoimi zainteresowaniami będzie wychodzić poza samą sztukę, szukając związków z nowymi technologiami, architekturą, urbanistyką, muzyką, filmem, nową literaturą oraz współczesnymi teoriami kultury i życia społecznego. Stanowi miejsce spotkań dla artystów różnych dziedzin, którzy są zainteresowani wchodzeniem w interakcję ze sztuką współczesną. Jego zadaniem jest nie tylko prezentować najciekawsze zjawiska współczesnej kultury artystycznej, ale także konstruować zaplecze intelektualne i dokumentujący program badawczy. Jest to więc interdyscyplinarna placówka wystawiennicza, badawcza i edukacyjna. Wśród zasobów min. kolekcja, biblioteka/czytelnia, wydawnictwo oraz archiwum sztuki współczesnej WYSPA-base. Istotną częścią programu jest Wyspa AIR Port, program rezydencyjny, którego celem jest wprowadzanie międzynarodowego grona badaczy, teoretyków, krytyków i twórców kultury wizualnej w obszar nowej dzielnicy oraz całego regionu.
